Povremeno se vratim na neveselu, a kao krpelj istrajnu temu: Gdje je naša originalnost?
Mnogi su pomislili da smo bar u zlu dovitljivi. Kad su provalili čir golootočkih muka, knjigopisci su pisali o “toplom zecu” kao da su otkrili Ameriku. Stavljali su akcenat na inventivnost komunističkih mučitelja. Niko nije hteo da istražuje eventualnu pojavnu banalnost kaznene mjere.
Međutim, još je Volter (1694-1778) napisao – u slavnoj knjizi Candide – rečenicu (koju ja doduše mogu samo da citiram na engleskom):
“At the court-martial, Candide was asked whether he preferred to run the gauntlet thirty-six times through the whole regiment, or to have his skull by a dozen bullets”
šta je ova fraza “to run the gauntlet”ako ne opis (davno prije rezolucije informbiroa) jednog odioznog procesa kad nesrećnik prolazi kroz stroj, a pljušte batine i slijeva i zdesna?
Tako da nema ništa novo “pod kapom nebeskom”, ni u istoriji mučiteljstva. To jest, tek ga tamo nema, tog novatorstva mislim.
što ne znači da ima išta dobro u bilo kojoj savremenoj nakani, da se ti vekovima stari postupci renoviraju.